Στην καρδιά της Πλάκας, ο καταπράσινος κήπος του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών ετοιμάζεται να πλημμυρίσει με τους ήχους μιας από τις πιο απόκρυφες σελίδες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ενενήντα χρόνια συμπληρώνονται από τη βίαιη απώλεια του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και το αθηναϊκό κοινό θα έχει την ευκαιρία να γνωρίσει ολόκληρη τη δραματική ένταση της ποίησής του μέσα από μια ξεχωριστή μουσική παράσταση.
Η πρώτη παρουσίαση στην Αθήνα
Στις 7 Ιουλίου 2026, στις 20:30, η ατμοσφαιρική αυλή στην οδό Κωνσταντίνου Τσάτσου 6 θα ανοίξει τις πύλες της για την πρώτη ολοκληρωμένη παρουσίαση του κύκλου τραγουδιών «11 Σονέτα του Σκοτεινού Έρωτα». Με ελεύθερη είσοδο για τους επισκέπτες, η εκδήλωση φέρνει στο φως τη νέα μελοποίηση του συνθέτη Νίκου Χατζηελευθερίου, που έντυσε μουσικά την ελληνική μετάφραση του Περουλή Σακελλαρίδη, φτιαγμένη σε στενή συνεργασία με τον Δημήτρη Ιντζέ. Τα συγκεκριμένα ποιήματα αφηγούνται την πορεία μιας ολόκληρης ερωτικής σχέσης, αποτυπώνοντας τη λαχτάρα, τη σωματική επιθυμία και τον βαθύ πόνο της απουσίας.
Ιστορικά, ο μεγάλος Ανδαλουσιανός δημιουργός άρχισε να γράφει αυτά τα ποιήματα το 1935, μόλις έναν χρόνο πριν από τη δολοφονία του από τις φασιστικές δυνάμεις. Το αρχικό του σχέδιο ήταν πολύ φιλόδοξο, καθώς στόχευε στη δημιουργία μιας συλλογής με εκατό σονέτα, ένα όραμα όμως που διακόπηκε απότομα από τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Για μισό αιώνα, οι κληρονόμοι του κρατούσαν αυτά τα άκρως προσωπικά χειρόγραφα καλά φυλαγμένα στα συρτάρια τους. Η αιτία, όπως υποστήριξε αργότερα ο γνωστός Ισπανός μελετητής Ian Gibson, κρυβόταν στην άρνηση της οικογένειας να αποδεχθεί δημόσια τις ομοφυλοφιλικές προτιμήσεις του Λόρκα.
Το εκδοτικό γεγονός και η μουσική προσέγγιση
Όλα άλλαξαν την άνοιξη του 1984, όταν η ισπανική εφημερίδα ABC προχώρησε στην απρόσμενη δημοσίευσή τους, προκαλώντας πραγματικό σεισμό στους ευρωπαϊκούς πνευματικούς κύκλους. Πολλοί έσπευσαν να χαρακτηρίσουν αυτούς τους στίχους ως έργα απείρου κάλλους, σημειώνοντας ότι η έκδοσή τους σήμανε την οριστική απελευθέρωση της λογοτεχνικής γλώσσας. Μέχρι τότε, ο ποιητής είχε αποκαλύψει τον μυστικό τίτλο της συλλογής μόνο στον στενό του φίλο, Βιθέντε Αλεϊχάντρε, εξηγώντας ότι ο «σκοτεινός έρωτας» δεν έκρυβε κάποιο μυστήριο, αλλά περιέγραφε έναν έρωτα βασανιστικό, δύσκολο και χωρίς καμία ανταπόκριση.
Στο μουσικό κομμάτι, η δουλειά του Νίκου Χατζηελευθερίου δεν αναζητά εύκολους νεοτερισμούς, αλλά συνομιλεί με τις βαθιές ισπανικές λαϊκές ρίζες και την πλούσια ελληνική παράδοση της μελοποιημένης ποίησης. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο συνθέτης συνεργάζεται με τον μεταφραστή Περουλή Σακελλαρίδη. Στο παρελθόν έχουν παρουσιάσει τη μουσική-σκηνική μπαλάντα «Γέρμα» το 2015, καθώς και τον κύκλο τραγουδιών «Vertigo» το 2018, βασισμένο σε στίχους του Γκουστάβο Αδόλφο Μπέκερ.
Καθοριστικό ρόλο στη βραδιά θα παίξει ο ιστορικός και μουσικοκριτικός Γιώργος Β. Μονεμβασίτης, που θα πραγματοποιήσει μια σύντομη αναδρομή στον τρόπο με τον οποίο η ελληνική μουσική σκηνή έχει αγκαλιάσει διαχρονικά το έργο του Λόρκα. Την ερμηνεία των τραγουδιών αναλαμβάνει ο καταξιωμένος σολίστ της κλασικής κιθάρας Νίκος Μπαλογιάννης, που αυτή τη φορά θα εμφανιστεί με την ιδιότητα του τραγουδιστή, ενώ φιλική συμμετοχή θα έχει και ο έμπειρος Κώστας Θωμαΐδης.
Στη σκηνή θα βρεθεί μια σπουδαία ομάδα μουσικών, αποτελούμενη από τους Σωκράτη Σταθουλόπουλο, Δημήτρη Μαγκριώτη, Όσβαλντ Αμιράλη και Άγγελο Φωτόπουλο, μαζί με τον ίδιο τον συνθέτη. Η συνάντηση αυτή στην Πλάκα υπόσχεται να ζωντανέψει την ανάγκη του Λόρκα για επιστροφή στις κλασικές φόρμες, επιβεβαιώνοντας εκείνο που ο ίδιος πίστευε ακράδαντα: πως κανένας δεν μπορεί να αποκαλείται πραγματικός ποιητής αν δεν έχει αναμετρηθεί με τη δομή του σονέτου.